Những Khung Cửa Hẹp
(tranh Lê Duy Đoàn)...
..
NGƯỜI GIÀU NHẤT THẾ GIỚI
..
Tác
giả: LÊ DUY ĐOÀN (QH 64)
...
Tháng 2 năm 1991. Sài gòn
...
Chiều
muộn 30 Tết. Trời mù, mưa
lất phất. Chỉ còn vài giờ
nữa là đến giao thừa, chuyển từ năm Canh Ngọ sang năm Tân Mùi. Giờ này mà Nhà Thơ đang còn ngồi dưới
hiên nhà đối diện nhà thờ Vườn Xoài trên đường Lê văn Sĩ, quận Phú Nhuận, Sài
gòn. Cả một dãy phố nhà nhà
đóng cửa hay để cửa khép hờ. Ai
cũng lo chuẩn bị đón năm mới. Những
xe chở rác và công nhân vệ sinh làm việc tất bật. Thói quen xã rác trở thành một thói
quen xã hội rồi. Người đi
đường thưa thớt mà vội vã. Đường
vắng. Phố đã lên đèn.
..
Trên
người Nhà Thơ, không biết là bao nhiêu lớp quần áo cái nào cũng rách bươm màu
sắc tếc nic co lo. Một đống
giẻ rách thì đúng hơn. Dưới
chân Nhà Thơ là cái mũ dạ nhàu nát. Cây
gậy tre quấn một sợi dây xích rổn rảng, để bên cạnh cái túi màu xám ô liu dơ
bẩn không biết thứ gì bên trong mà cái túi căng kè. Một nải chuối cau cột sợi dây nylon đủ
dài để nhà thơ đeo tòn ten nơi cổ cho tiện, khỏi cầm. Tất cả mọi thứ trên người ông đều nhàu
nhĩ . Chỉ riêng đôi mắt
sâu, nhỏ, hơi lé mà lại rất tinh anh dù nằm
sau cặp kính tròn dày cộm… Nhà
Thơ cũng có tắm gội hằng ngày nhưng tóc phủ dài xuống gáy và bện xe lại như đầu
tóc Rud Gullit, lại thêm trên người bao nhiêu lớp giẻ nên trông Ông bẩn bẩn
giống như người cả tháng trời không tắm gội. Người ông nhỏ thó với khuôn
mật nhăn nheo như quả trám khô tưởng chừng như không còn chỗ cho nếp nhăn chen
chúc, nước da tai tái bủng beo, lại thêm áo quần trên người làm Nhà Thơ trông
càng áo não. Thế mà vẻ mặt
ông an nhiên tự tại, không đếm xỉa gì đến mọi việc xung quanh, mặc cho lủ trẻ
nghịch ngợm chọc phá. Ông
đang chìm vào quá khứ.
..
* *
Nhà
thơ ra khỏi nhà của Ông đạo diễn họ Lê ở xóm Gà, trong hẻm 482 đường Lê quang
Định, Bình Thạnh từ sáng sớm. Ông
mới đến trú ngụ ở đây sau cuộc rượu lu bù mà không có tiền để trả ở quán rượu
Thọ nguyên bị chủ quán mắng mỏ và làm khó dễ, ông đạo diễn họ Lê trả tiền nợ và
mời Ông về nhà mình ở cho đến nay. Ở nhà thì Ông chỉ mặc một cái áo sơ
mi, quần xà lỏn nhưng ra đường thì Ông lấy cái bao đồ cũ quàng hết lên người,
cái bao tải đồ của nhà thơ, ông đạo diễn dặn vợ con không được đụng tới, một
phần tôn trong riêng tư của nhà thơ, một phần sợ nhà thơ buồn mà bỏ đi. Dường như nếu ra đường mà không có
trang bị tận răng như thế thì không ra dáng hảo hán một tí nào ?!
..
Nhà
thơ đi bộ xuống chợ bà Chiểu ngồi bệt bên vệ đường dựa lưng vào gốc cây phương,
nhai ổ mì và ngó mông lung dòng người ta vội vã di chuyển trên đường và mua bán
tấp nập hai bên đường ngày cuối năm. Chẳng
ai để ý một người điên nhưng người điên lại để ý quan sát mọi người. Dọc đường Lê quang Định, phía trước
chợ Bà Chiểu, xe gắn máy dừng đậu bên lề đường ngã giá mua bán hoa mai và các
loại hoa cúng. Những quầy
bán dưa, quay lại bằng cót tre còn dưa nhiều lắm. Những người bán ngũ quả “cầu mãn dừa
đủ xài” có nhiều khách bu đen bu đỏ.
..
Nhà
thơ ăn hết ổ bánh mì, nhìn quanh một hồi cũng chán, đi tới chỗ anh xích lô
quen. “Đi thôi, đại ca.” Anh
xích lô thường chở người khách đặc biệt này nên biết lối đối thoại rất dị kỳ
của ông với lối xưng hô rất ư là phiêu bồng cà rỡn. Anh hỏi lại một cách
rất là phường tuồng: “Bệ hạ
đi mô?”. Ngồi lên xe nhà
thơ nhớ nương tử. “Tới nhà
mẫu thân tao”. Đã nhiều lần
chở nhà thơ đến nhà của nương tử nên anh xích lô cứ thế mà đạp qua đường Hoàng
Diệu. “Đại ca biết là tao
qua nhà mẫu thân làm chi không?” Không
đợi anh xích lô trả lời, nhà thơ nói tiếp “Để tao chọi hai cục đá ni vô cửa cổng,
hẹn với mẫu thân sáng mai mồng một Tết, tới xông đất, xông nhà lấy hên cho mẫu
thân.”
..
Anh
xích lô đang lo trong lòng không biết ăn nói làm sao nếu bệ hạ điên này nói như
chơi mà làm thiệt , lở công an vịn ngày cuối năm thì mệt lắm. Anh đang phân vân thì nhà thơ đột
nhiên đổi ý “Thôi mày ơi,
tao nói chơi chứ ngày mai tao mới tới nhà mẫu thân để xông đất . Tao xông đất
mà không báo trước thì chắc là nương tử thích hơn” . “Thế bây giờ bệ hạ đi đâu?” “Thôi mày đi với tao lên hội.”
..
Hội
là hội văn nghệ thành phố, 81 Trần quốc Thảo, nơi tụ hội những văn nghệ sĩ thứ
thiệt cũng có mà kẻ ăn theo tiếng văn nghệ cũng nhiều. Tới đây, anh đã từng được ông cho ăn
nhậu bù khú đã đời cóc tía lắm phen.
..
Xe
xích lô chạy thẳng vô sân hội như mọi khi nhưng quán vắng ngắt, bàn ghế được
dọn dẹp trống huơ trống hoắc. “Dẹp
rồi à? Thôi ra chỗ mô có
bán bia thì đại ca cứ tấp vô”. Bên
ngoài khuôn viên hội, trên lề đường còn có một ngưới đàn bà trung niên bán muộn. Khi thấy nhà thơ bước vô, người đàn bà
cung kính cúi chào “Thưa
thầy” Bà đon đả kéo ghế mời. “Ờ
mô mà thưa thầy hay rứa hè?” “Dạ,
hồi trước con học Văn khoa trường Đại học Vạn Hạnh đó thầy.” Đối với nhà thơ, hồi ức về thời gian
dạy ở Đại học Vạn hạnh mơ hồ như rác duềnh lên trôi xuôi theo dòng nước còn đối
với anh xích lô khi thấy người đàn bà lễ phép giữ lễ thầy trò chào con người
với đống giẻ trên người thế kia thì nhìn nhà thơ với con mắt vừa ngưỡng mộ vừa
ái ngại.
..
Vẫn
ngồi trên xích lô, vách chân chữ ngũ, mày chai tao chai, nhà thơ nhai đậu phọng
uống bia với anh xích lô. Dù
người đàn bà bán quán xép không chịu lấy tiền nhưng nhà thơ vẫn móc tiền trả và
nói “Trẫm không muốn nợ và
không muốn mắc nợ.” "Nói nợ là nợ tiền và mắc nợ là mắc nợ tình." Nhà thơ phân biệt chữ nghĩa hay thật.
..
“Thôi
mày về đi lo ba bữa Tết, sang năm gặp lại.” Nhà thơ nói với anh xích lô sau khi
dúi cho anh một nắm tiền chẳng biết là bao nhiêu. Chân nam đá chân xiêu, nhà thơ đi bộ
lên cầu Lê văn Sĩ. Tay
chống gậy với sợi xích kêu loảng xoảng theo bước chân đi. Hai sợi xích
ngày thường nhà thơ dẫn hai con chó, bây giờ chỉ còn sợi xích, không biết hai
con chó đi đâu rồi. Nải
chuối quàng trên cổ, cái bị trên vai trông nhà thơ giống Bố Đãi hòa thượng quá!
..
Ngồi
dưới hiên nhà bên kia đường đối diện cổng trường Đại học Sư phạm đầu cầu Lê văn
Sĩ, trước đây là cơ ngơi của trường Đại học Vạn Hạnh, nhà thơ vừa đưa tay chỉ
vô trường vừa lầm bầm chưởi rủa .
..
Những
việc làm bất thường của nhà thơ đôi khi làm ông rước họa vào thân. Bị người bán
hàng phụ tùng xe đạp đánh đá sưng mặt sưng mày vì lấy cái ghi-đông chơi trò lái
xe, bị đám pê-đê đánh chảy máu đầu vì vào đám tang múa may quay cuồng và nhảy
nhót với chúng. Có khi bị công an dẫn vô đồn vì nhảy điệu đười ươi thượng ngàn,
huơ gậy điều khiển xe cộ lưu thông trên đường phố. Khi vô đồn công an hay
vô bịnh viện, người ta hỏi thân nhân là ai, khi nào nhà thơ cũng nói số điện
thoại và số nhà của nương tử mẫu thân. Báo hại nương tử mẫu thân hốt hoảng một
phen hộc tốc tới nơi lo chăm sóc cho nhà thơ tội nghiệp.
..
* *
Hiên
nhà trước nhà thờ Vườn Xoài, đường Lê văn Sĩ.
..'
Ông
đang chìm vào quá khứ. Những
ngày cuối năm đối với ông giống như những ngày cuối đời. Những chuyện không theo thứ tự thời
gian, trở lại như phim mà phần hồi tưởng lại sắc nét một nỗi sầu nhân gian và
nhân thế.
..
Ông
nhớ lại những tháng ngày sương khói xa xưa. Ông sờ lên vết sẹo trên trán và mơhồ
đâu đây tiếng cải vả của cha mẹ rồi người cha hầm hầm giận dữ ném ông trúng cây
đinh thủng trán. Nhớ tuổi
thơ ông ở Duy xuyên xứ Quãng nam. Nhớ
vô vàn những ngày lang thang chăn dê trên vùng thung lũng đồi núi Trung Phước,
nuôi dê để rong chơi với đàn dê thôi chứ không bán, không làm thịt. Thương những con dê, ông đặt cho
mỗi con một cái tên. Nhớ
những lạch nguồn, truông trảng. Nhớ
rừng sim tím ngát. Nhớ vô
cùng người vợ đẹp và hiền hậu mà quađời sớm cùng đứa bé sơ sinh. Nhớ những bát sữa dê đem chưng lên cho
vợ uống mỗi buổi sáng. Tất
cả đều trôi vào hư ảo, hư vô…
..
Những
đứa bé vây quanh chòng ghẹo nhà thơ đã tản mác hết rồi. Chỉ còn nhà thơ ngồi cô đơn dưới hiên
nhà. Một người đàn ông dáng
tầm thước trong hẻm đi ra, tìm mua một bao thuốc lá. Quanh xóm đó ai cũng biết cũng quen
Ông giáo gàn. Trước đây, ông dạy các lớp Đệ nhất cấp trường Việt Anh ở Huế từ
năm 1951 lận, sau này trường đổi tên thành trường Trung học Đệ nhất cấp Nguyễn
Tri Phương. Đi ngang trước
mặt nhà thơ, ông dừng lại một chút, nhìn và suy nghĩ một chút rồi ông đến bên vổ
nhẹ trên vai nhà thơ. “Này,nhà
thơ, vô nhà tui uống rượu không ?”. Nhà
thơ như sực tỉnh: “ Đi mô?” “Vô đây chút thôi, trong này.” “ Đi thì đi.”
..
Ông
giáo gàn là người tốt bụng, cục tính và có thói gia trưởng. Ông ưa, ông làm đố vợ con hé răng bàn
vô một tiếng. Thấy ông giáo
gàn chiều tối 30 tết rồi mà còn dẫn về một ông nhà thơ với đống giẽ rách trên
người, vợ ông là một bà giáo, con ông đã gần tốt nghiệp đại học cũng đành rút
lên trên lầu chuẩn bị bàn thờ và bàn phẩm vật cúng giao thừa, để phòng khách
dưới tầng trệt cho ông với nhà thơ muốn làm chi thì làm. Những tưởng ngồi chơi một chút rồi vế,
ai ngờ hai người ngồi chơi tới sáng.
..
Ông
giáo gàn đem ra một bộ pyjama đặt trước mặt nhà thơ: “ Đi tắm đi rồi ra đây nhậu.” Nhà thơ giẩy nẩy: “Không, không tắm.” Ông giáo kéo nhà thơ vào nhà tắm, lấy
vòi sen xịt nước cho ướt áo quần, nhà thơ mới chịu cởi nùi giẻ rách ra tắm.
..
Mặc
bộ đồ ngủ còn thơm mùi long não, xịt chút eau de cologne, nhà thơ thấy dễ chịu
vô cùng. Trong khi nhà thơ
tắm táp, ông giáo gàn đã bày ra trên bàn ăn không biết cơ man nào là thức ăn và
rượu ngoại. Chủ nhân là
người hiếu khách thái quá. “Rồi, muốn ăn chi cứ ăn, muốn uống chi cứ uống, cứ
tha hồ.” Ông giáo gàn mang
hầu như tất cả thức ăn để dành trong tủ lạnh dùng dần mấy ngày tết ra đãi
khách.
..
Câu
chuyện giữa nhà thơ lang bạt với ông giáo gàn không đầu không đuôi.
..
“Này
nhà thơ, răng mà giờ ni còn lang thang ngoài đường như rứa.”
..
“Rong
chơi mút mùa, càn khôn túy lúy. Đó
là Đạo của tui. Nói thật
tình, ở nhờ nhà người ta, ba bữa Tết, đuổi mình đi thì người ta không nỡ, mình
ở nhà vô ra ba bữa Tết cũng không tiện. Thôi
ra ngoài đường chơi với cóc nhái ểnh ương”
..
“Ngoài
quê còn ai không ?
..
“Giật
mình lúc chợt nghĩ ra
Rằng toàn thân thuộc đã qua đời rồi!”
..
“Nghe
nhà thơ nhiều mẫu thân nương tử lắm, mà họ mô rồi?”
..
“Thần
tiên nhan sắc đẻ ra mẫu thân nương tử, nương tử mẫu thân đẻ ra thằng tui, thằng
tui đẻ ra hết thơ rồi thẩn, thơ thẩn đẻ ra cóc nhái ểnh ương, châu chấu chuồn
chuồn, châu chấu chuồn chuồn lại đẻ ra cái liên tồn, lá hoa cồn, tồn lưu, cồn
lau cỏ lách. Cái liên tồn lại đẻ ra thần tiên nhan sắc, cuộc tồn sinh tồn
diệt mới tồn lưu. Ra sông nằm ngũ rập rình, Mẫu thân Phùng Khánh đẻ mình
ra sao? Mẫu thân nương tử mô cũng giành nhau đẻ mình ra, Phùng Khánh, Kim
Cương, Marilyn, Bardot ai cũng là nương tử, ai cũng là mẫu thân, rứa mới lạ
chứ.”
..
“Mấy
quyển sách nhà thơ viết trước đây thấy cũng hay đó chơ?"
..
“Thôi,
đại ca ơi, sách vở ích gì cho buổi ấy, Áo xiêm nghĩ lại thẹn thân già, Xuân về
ngày loạn còn lơ láo, Người gặp khi cùng cũng ngất ngơ..”
..
Phong
ba cuộc đời cứ dồn dập, càng ngày càng nhố nhế thêm ra, tủn mủn đầu độc thêm
ra, thì ưu tư khắc khoải trở thành chuyện tầm phào, siêu thị, siêu tưởng, siêu
triết, trở thành chuyện đỉ điếm. Văn chương, văn nghệ trở thành chuyện
bán cá ngoài chợ. Nợ tang bồng vay trả trả vay trở thành chuyện phỉnh phờ
con nít. Lưu thủ đan tâm
chiếu hản thanh ư? Lưu thủ
đan tâm trở thành chuyện tán gái đâm toang. Chiếu hản thanh trở thành chiếu chăn
mài cọ lầu xanh meo mốc…”
..
“Hạnh
phúc nhất là lúc mô?”
..
“Trước
năm 75 ,hồi đó tui ở chung phòng với thằng Thiên Thư trên lầu bốn trường Đại
học Vạn Hạnh, hắn là thầy tu, mặc áo nâu sồng mà có con bồ Như Ngọc ở mô trên
Đà lạt về thăm hắn, cô ấy dễ thương ghê. Sướng nhất là khi cô vào nhà
tắm, tui đi theo, tui nói với cô. Cho coi một chút thôi cô ngồi xuống đây
tưới cỏ cây đi, tui nằm coi. Mát mẻ con mắt vậy mà, mai mốt cỏ trên mồ
cũng mát theo. Rứa mà cô thương tui, ngồi xuống mưa nguồn rớt hột trên
sàn trong khi tui nằm trong bóng tối nhai gạo lứt muối mè nhìn mưa. Đại
ca nghĩ coi, ai hạnh phúc hơn tui. Tui cũng từng ngỏ lời với mấy nương tử
mẫu thân của tui là mai sau tôi có xuống suối vàng vẫn mong rằng các vị…sẽ ban
ân huệ mưa móc sum suê, trên nấm mồ mọc cỏ, những giọt sương trần gian sẽ dỏ hằng
ngày xuống đáy huyệt cô đơn của tui”. Tui cũng từng nói với nương
tử: “Kim Cương nương tử ơi, nếu tại hạ một mai chết đi, nàng hãy mưa lên
nấm mồ tại hạ.”
..
“Mấy
lâu ni có chi vui ?”.
..
“Không
buồn thì cũng không vui,
Buồn vui một nửa thì tui không màng.”
..
“Bình sinh nhà thơ yêu thương ai nhất?
..
"Nhất vợ nhì Trời, nên yêu thương bà Ninh nhất. Thứ nhì là thương con. Yêu thứ
ba là những cô gái giang hồ. Giang hồ của tui là phường đỉ điếm hay không đỉ
điếm cũng được miễn là những cô những bà có máu phiêu lãng phiêu bồng là được. Quẳng gánh lo đi và rong chơi dzui dzẻ. Rồi tui yêu vu vơ những đàn bà tình cờ
gặp gỡ ngoài đường - thường là những phụ nữ da dẻ đen thui, ngồi im lìm bên vệ
đường bán mua cái gì chẳng rõ."
..
“Nhà thơ làm thơ dễ như lấy đồ trong túi. Thơ để
làm gì và bàn luận thế nào về thơ?”
..
"Thơ để cho, thơ để tặng, để chơi chứ không để làm
chi cả. Thơ là cái gì không
thể bàn tới, không thể dịch, diễn gì được. Người ta có thể diễn tả một trận mưa
rào bằng lời thơ. Thì có lẽ muốn diễn tả một bài thơ, người ta chỉ có thể
phát động một trận mưa rào, hoặc một cơn gió thu. Mà muốn thực hiện việc
đó, thì ngoài việc làm thơ ra, con người không còn phép gì khác. Thế có
nghĩa là: muốn bàn tới thơ, diễn dịch thơ, người ta chỉ có thể làm một bài thơ khác.
Người xưa am hiểu sự đó, nên họ chỉ vịnh thơ,chứ không bao giờ điên rồ gì mà
luận bàn về thơ. Người đời nay trái lại, họ buộc phải luận thơ cho có
mạch lạc luận lý. Cái chỗ ngu si đó là điều bất khả tư nghị vậy."
...
-------------------------
...
Cứ như vậy, hỏi đáp, đáp hỏi giữa nhà thơ và ông giáo gàn
cho tới khuya. Bà giáo
thỉnh thoảng đi xuống lầu gây ra vài tiếng động ý chừng nhắc khéo ông giáo gàn
tiển khách sợ rằng ông khách điên khùng này ở lại đạp đất thì xui xẻo cả năm. Ông giáo gàn chẳng để ý chi đến thời
gian trôi qua và bà giáo chuẩn bị cúng giao thừa.
..
Chai rượu Henessy XO ông giáo gàn để dành trong tủ rượu
từ trước 75, hai người chén
chú chén anh cho đến giọt cuối cùng thì nhà thơ cũng oắt cần câu túy lúy.
Ông giáo gàn còn đủ sức dìu nhà thơ đến nằm dài trên ghế nệm salon, còn ông
giáo nằm trên ghế bố. Cả hai làm một giấc quên đời. Bà giáo cúng giao thừa xong, xuống coi
lại cửa nẻo, lắc đầu ngán ngẩm cái ông chồng ngang không chịu được.
..
5 giờ sáng mồng một Tết. Chuông nhà thờ Vườn xoài đổ từng hồi
báo lễ sớm. Ông giáo gàn
thức dậy pha trà và chế cà phê, dọn ra bàn một cái bánh chưng cắt sẵn. Chuẩn bị xong, ông đánh thức nhà thơ
dậy. Rửa mặt đánh răng qua
loa, nhà thơ ra bàn ăn ngồi uống nước trà và cà phê ăn sáng mà không nói với
nhau một lời nào. Trong cái
tỉnh lặng thiêng liêng của sáng mồng một Tết, nhà thơ cảm nhận sâu sắc cái tình
lạ lùng của ông giáo trong cuộc tao phùng lạ lùng đêm 30 Tết vừa qua, cuộc tao
phùng ngẫu nhiên, ngẫu nhỉ mà chén tương phùng mát dạ dường bao.
..
Nhà thơ tiện tay xé một tờ lịch đầu năm, lấy bút hí hoáy
viết mấy câu lục bát chữ to và nghiêng ngã.
..
Uống xong ly rượu cuối cùng,
Bổng nhiên chợt nhớ đã từng đầu tiên,
Uống như uống nước ngọc tuyền,
Từ đầu tiên mộng tới phiền muộn sau,
Uống xong ly rượu cùng nhau,
Hẹn rằng mai sẽ quên nhau muôn đời.
..
* *
Bước ra trước cổng, cầm tay ông giáo gàn, nhà thơ trịnh
trọng nói với ông giáo:
“Nói thật với Đại ca, Đại ca đừng giận. Tui không biết Đại ca là ai nhưng tui
biết chắc chắn một điều: “Đại
ca là người giàu nhất thế giới."
......
_________________________________________________________________
Lời thêm:
..
Truyện
ni là hư cấu nhưng dựa trên những tình tiết thật. Mong nhưng ngưới có
liên quan lượng thứ nếu có điều khiếm khuyết ngoài ý muốn của tác giả.
Lời cuối khi chia tay Thầy Văn là nguyên văn lời nói của Bùi Giáng.
..
Nhân vật thật:
..
1.
Nhà thơ: Bùi Giáng...
2.
Ông giáo gàn: Thầy Văn, dạy Việt văn và Pháp văn trường Trung học Việt Anh, sau
này là trường Trung học Đệ nhất cấp Nguyễn tri Phương, ở Huế. Thầy dạy từ
những năm đầu thập niên 50...
3. Bà
giáo: Cô Bạch Hạc, dạy trường Nữ Trung học Đồng Khánh...
4.
Mẫu thân Phùng Khánh: cách gọi của Bùi Giáng tôn xưng Ni sư Trí Hải...
5.
Nương từ, mẫu thân Kim Cương: cách gọi của Bùi Giáng tôn xưng Nghệ sĩ Kim
Cương...
6.
Đạo diễn họ Lê: Ông Lê Trác, hảng phim Giải phóng..
7. Phan thị Như Ngọc: Tự truyện
"Ba ngày với Bùi Giáng"
....
Lê Duy Đoàn (QH64)
...
